De nacht is meer dan ontspanning: Brussel moet zijn nightlife dringend beter ondersteunen

Het Brusselse nachtleven is vandaag cultureel, levendig, divers en gedurfd. Maar het staat onder druk. Willen we die eigenheid op lange termijn bewaren, dan moeten de Brusselse overheden in actie komen. Dat kan met een doordacht stedenbouwkundig beleid, het activeren van leegstaande ruimtes en een stabiel financieel kader.

Voor Brusselse nachtuilen is uitgaan al een tijd minder vanzelfsprekend. Sluitingen van populaire locaties volgen elkaar snel op: Bonnefooi, Spirito, La Cabane, Reset en recent ook Les Ateliers Claus. Met elke gesloten deur verliest Brussel een stukje van zijn ritme, met het risico dat het helemaal stilvalt. Dat zou een drievoudig verlies zijn: cultureel, economisch én democratisch. Er is dringend een sterk politiek antwoord nodig om het unieke karakter van de Brusselse nacht te beschermen.

Het gevoel dat je krijgt zodra je zo'n plek binnenstapt, is moeilijk te beschrijven. Brusselse nightlife heeft dankzij haar kwaliteit, diversiteit en lef een internationale uitstraling, en dat ondanks de kleine schaal: één club per 44.327 inwoners, terwijl Parijs er bijna vier keer zoveel telt bij een vergelijkbare bevolking. Het is de thuishaven voor een unieke scene, die artiesten heeft voortgebracht die België doet vibreren, maar waarvan de trillingen tot ver buiten de landsgrenzen voelbaar zijn.

Ook andere sectoren profiteren daarvan: horeca, culturele instellingen en lokale handel. Het nachtleven creëert bovendien jobs voor laaggeschoolden. Voor toeristen is uitgaan de vierde reden om Brussel te bezoeken. Dat hebben de overheden begrepen: in 2023 werd het Brusselse clubleven erkend als immaterieel cultureel erfgoed van het Gewest, omwille van zijn culturele, economische en sociale waarde.

Het beeld is niet alleen positief. De nacht kan ook een harde realiteit tonen: agressie, geweld en misbruik gelinkt aan druggebruik. Die realiteit wordt vaak gebruikt om steun voor het nachtleven te ondermijnen, terwijl net veel bedreigde of pas gesloten plekken sterk inzetten op inclusie, respect en een actief beleid tegen grensoverschrijdend gedrag.

Wij, Franstalige Brusselaars, leerden via het uitgaan andere Brusselaars kennen — Nederlandstaligen en internationals — die we anders nooit hadden ontmoet. Voor heel even bestaan er op die plekken geen sociale en communautaire grenzen.

Zo wordt de nacht een factor van samenhang in de vele identiteiten die Brussel kenmerken. Antropologe Véronique Nahoum-Grappe beschrijft het feest als een moment waarop de sociale orde — en het geweld dat ermee gepaard gaat — wordt doorbroken. Deze ruimte om te ontladen voedt creativiteit en persoonlijke groei en vormt ook een politieke ruimte. Is dat niet essentieel voor een stad zo divers als Brussel?

Na zonsondergang uitnodigen tot artistieke ontdekking en ontmoeting, met een emancipatorische en niet louter commerciële aanpak: dat is de missie van deze spelers in het culturele veld. Dat rechtvaardigt structurele en brede ondersteuning, zoals de sectorfederatie Brussels By Night Federation vraagt. De maatregelen die wij voorstellen zijn nodig om een levendig en divers nachtelijk ecosysteem te behouden.

Ten eerste: een onafhankelijk label "night culture" voor initiatieven die voldoen aan duidelijke criteria, zoals een sterke culturele programmatie en een actief beleid rond inclusie en de strijd tegen geweld. Dit label zou toegang geven tot verdere steunmaatregelen.

Ten tweede: een voorspelbaar en coherent stedenbouwkundig beleid. Een stad is per definitie een plek waar verschillende belangen samenkomen. Vandaag ligt 73 procent van de feestlocaties in woon- of gemengde zones. In bepaalde wijken kan een recht op geluid worden erkend, gekoppeld aan steun voor geluidsisolatie. Bij conflicten moeten overheden bemiddelen. Tegelijk moeten feestlocaties worden aangemoedigd in kantoor- en industriële zones, zoals langs het kanaal of in de Europese wijk, door deze compatibel te maken met nachtcultuur.

Daarnaast is een beleid nodig dat leegstaande panden activeert via tijdelijke maar stabiele bezettingen voor nachtelijke culturele initiatieven. Een centraal aanspreekpunt, volgens het principe van een one-stop shop, kan hierbij de schakel vormen tussen de nachtcultuur en publieke of private eigenaars.

Tot slot is stabiele, meerjarige financiële ondersteuning onmisbaar, met bijzondere aandacht voor het behoud van diversiteit binnen het nachtleven. Bovendien moeten alle muziekscènes kunnen blijven genieten van het btw-tarief van 6 procent, net zoals klassieke concerten.

Duizenden Brusselaars zetten zich elke dag met hart en ziel in voor hun stad. De politiek moet nu haar verantwoordelijkheid opnemen en hen ondersteunen, zodat het culturele potentieel van onze hoofdstad volledig kan bloeien. Brussel kan niet schitteren zonder een creatieve, diverse en levende nachtscene. Is dat niet vanzelfsprekend in een land waar alles begon met een aria, op een warme augustusavond in 1830?