Wees niet bang voor het donker, en pak de lichtvervuiling aan

België behoort tot de landen met de hoogste lichtvervuiling in Europa, en de situatie verslechtert. De oplossingen zijn eenvoudig, goedkoop en goed voor onze gezondheid. Wat ontbreekt, is politieke moed.

Sterren kijken is een intrinsiek menselijke activiteit, gedeeld door alle samenlevingen en generaties. Deze praktijk overstijgt taal en cultuur: ze verbindt, over millennia heen, de bouwers van Stonehenge met de Maya's in Chichén Itzá.

Toch wordt deze menselijke ervaring vandaag ontzegd aan onze medeburgers. Volgens een artikel in Science Advances kan 87% van de Belgen de Melkweg niet meer zien door lichtvervuiling. Naast deze onnodige ontbering heeft lichtvervuiling, de overmatige aanwezigheid van kunstlicht, ook een impact op onze overheidsfinanciën en onze gezondheid.

Het Belgische beleid rond openbare verlichting steunt vandaag op een mythe: zonder overvloedige straatverlichting zouden criminaliteit en verkeersongevallen toenemen. Die veronderstelling is achterhaald en onjuist, en voedt de ontsporing: sinds 2015 kent België een van de sterkste stijgingen van lichtvervuiling in Europa. Verblind door jaren van energie-overvloed hebben we ons land, zonder het te beseffen, onder een alomtegenwoordige lichtkoepel geplaatst.

Een economische en volksgezondheidsrealiteit

Het verminderen van openbare verlichting zou concrete besparingen opleveren zonder impact op verkeersveiligheid of criminaliteit. Straatverlichting kost Vlaanderen jaarlijks 144 miljoen euro (in 2018) en Wallonië 78 miljoen euro (in 2022). Volgens de Unie van Steden en Gemeenten van Wallonië kan die factuur met 44% worden verlaagd via eenvoudige en kosteloze maatregelen voor de gemeenten.

Daarnaast toont een studie van de Universiteit Luik aan dat lichtvervuiling het natuurlijke ritme van ons als zoogdieren verstoort. Deze verstoringen beïnvloeden de aanmaak van melatonine, een sleutelhormoon voor de slaap. De studie wijst ook op een waarschijnlijk verband met een toename van obesitas en van borst-, darm- en prostaatkanker.

Tegenstanders van een vermindering van openbare verlichting beweren dat dit de verkeersveiligheid zou aantasten en criminaliteit zou doen toenemen. Talrijke studies spreken dit echter tegen. Zo bevestigt een studie uit 2015, gebaseerd op 13 jaar onderzoek in 62 Engelse gemeenten, dat er geen verband is tussen maatregelen tegen lichtvervuiling en het aantal verkeersongevallen of misdrijven.

De feiten zijn duidelijk, nu nog actie

Het politieke debat over straatverlichting blijft te vaak steken in een simplistische tegenstelling: doven om te besparen, verlichten voor veiligheid. Ook het Vlaamse Departement Omgeving erkende in december 2025 dat deze binaire benadering niet langer volstaat.

De feiten zijn duidelijk. Het tijdperk van studies is voorbij. Het is tijd voor een Belgisch actieplan gebaseerd op eenvoudige en gekende oplossingen om lichtvervuiling te beheersen. Netbeheerders stellen vandaag al vrijwillig maatregelen voor om openbare verlichting te verminderen. In 2022 hebben honderden Vlaamse en Waalse gemeenten dergelijke maatregelen toegepast, waaronder het doven van verlichting 's nachts. Het bewijs is er: het kan. Laten we daarop voortbouwen.

Een ambitieus traject richting 2030 voor alle gemeenten

Laten we een ambitieus doel vooropstellen: vraag van alle 565 gemeenten dat ze tegen 2030 een plan tegen lichtvervuiling opstellen, parallel met de deadline voor de renovatie van de openbare verlichting. De instrumenten bestaan al en worden in sommige gemeenten toegepast: overbodige verlichting verwijderen, doven tussen middernacht en vijf uur op secundaire wegen, de lichtintensiteit aanpassen aan het tijdstip. Wat ontbreekt, is een ambitieuzer lokaal kader om deze maatregelen systematisch uit te rollen.

Wie heeft er als kind nooit het licht in de gang willen aandoen? Vandaag hebben we, verblind door een illusie van energie-overvloed, het licht in alle gangen van het land laten branden. Wees niet langer bang voor het donker. Beperk de openbare verlichting, in naam van onze gedeelde menselijkheid, onze portemonnee en onze volksgezondheid.