Financiële ongeletterdheid is het echte pensioenprobleem
Een kwart van de Belgen beschikt vandaag over onvoldoende financiële kennis en scoort daarmee beduidend zwakker dan onze buurlanden Duitsland en Nederland. Nochtans is financiële geletterdheid cruciaal om zonder zorgen door het leven te gaan, zeker in tijden waarin langs alle kanten wordt bespaard. Voor de overheid moet, naast hervormingen om de pensioenen te vrijwaren, vooral investeren in het versterken van de financiële kennis van de bevolking.
Op verschillende niveaus wordt vandaag bespaard. Overheden zoeken middelen, herbekijken uitgaven en schuiven moeilijke keuzes voor zich uit. Tegelijk is er één uitgavenpost die er met kop en schouders bovenuit steekt: pensioenen. Met jaarlijks zo'n 60 miljard euro vormen ze vandaag de grootste uitgave van de federale begroting. En door de vergrijzing zullen die kosten alleen maar toenemen.
De federale regering wil bovendien dat tegen 2035 alle werknemers en ambtenaren beschikken over een aanvullend pensioen met minstens 3 procent werkgeversbijdrage. Een goedbedoelde maatregel, maar wel een die zowel voor werkgevers als voor de overheid een aanzienlijke extra kost met zich meebrengt.
Factuur van de vergrijzing
Wie vandaag aan het begin van zijn carrière staat, kijkt vaak met onzekerheid naar de pensioenen die later nog zullen overblijven. Jongeren en jonge professionals vrezen terecht dat het systeem onder druk staat en dat de verhouding tussen werkenden en gepensioneerden door die vergrijzing fundamenteel verandert.
Dat betekent ook dat mensen beter zelf beginnen nadenken over hoe ze hun oude dag zullen financieren. En precies daar ligt een belangrijke taak voor de overheid: het verhogen van de financiële geletterdheid van de bevolking.
De illusie van snelle winst
Één ding staat vast: een financieel duurzame toekomst bouw je niet op met kansspelen. Toch toont ons collectief gedrag iets anders. In 2025 boekte de Nationale Loterij een recordomzet van 1,66 miljard euro. De populariteit van kansspelen toont aan hoe sterk de aantrekkingskracht van een mogelijke snelle winst is, terwijl de impact van kleine, consistente investeringen op lange termijn vaak minder zichtbaar is.
Ter illustratie. Neem een doorsnee speler die wekelijks 10 euro inzet. Over twintig jaar betekent dat een nettoverlies van duizenden euro's. Diezelfde persoon die dat bedrag systematisch belegt, heeft na twintig jaar om en bij de 30.000 euro opgebouwd.
Financiële kennis als vergeten basisvaardigheid
Woorden als ETF, ROI, CAGR of risicospreiding zijn voor wie professioneel met financiën bezig is dagelijkse kost. Voor veel anderen blijven ze abstract en ver van hun leefwereld. Financiële kennis wordt vandaag niet systematisch aangeleerd, terwijl ze nochtans essentieel is voor elke burger.
Het probleem wordt nog scherper wanneer we mannen en vrouwen vergelijken. Vrouwen investeren gemiddeld minder, starten later met beleggen en zijn vaak voorzichtiger in financiële beslissingen. Op lange termijn leidt dat tot een vermogenskloof die zich vertaalt in grotere kwetsbaarheid op latere leeftijd.
Een pensioen opbouwen begint bij de geboorte
Daarom moeten we financiële kennis van jongs af aan aanleren. De overheid kan daarbij verder gaan dan louter sensibilisering. In Duitsland wordt bijvoorbeeld gewerkt aan de zogenaamde 'Frühstart-Rente'. Dat plan voorziet dat voor elk schoolkind een door de overheid ondersteund beleggingsdepot wordt geopend, waarin maandelijks 10 euro wordt gestort. Zo kunnen kinderen al vroeg profiteren van het rente-op-rente-effect én leren ze de kracht van langetermijninvesteren.
Ook in het middelbaar onderwijs moet omgaan met geld en leren investeren een vast onderdeel van het curriculum worden. Concreet: jongeren leren budgetteren, sparen, beleggen en financiële risico's inschatten. Maar ook ouders kunnen een verschil maken. Door vanaf de geboorte van hun kind maandelijks een beperkt bedrag te beleggen, kan tegen het 18e levensjaar een kapitaal opgebouwd worden dat een veelvoud bedraagt van de oorspronkelijke inleg.
In een samenleving waar pensioenen de grootste uitgavenpost vormen en de druk op het systeem alleen maar toeneemt, kunnen we het ons niet veroorloven om financiële kennis als randthema te behandelen. Als we structureel willen werken aan pensioenzekerheid, dan is investeren in financiële educatie misschien wel de enige duurzame pensioenstrategie.
